1-9 ©Filipe Ferreira
Als we lezen, maken we keuzes. Wat we lezen, vertalen we naar de taal van ons eigen leven. De kaars van onze ervaring licht de tekst bij en de vlam flikkert en verandert van kleur door wat we lezen.
We weten dat een boek ons kan veranderen. Een lezer die de beschrijving van een bal leest, kan beslissen te scheiden. De lezer die over de eerste vluchtige blik tussen twee personages leest, kan beslissen te trouwen. Een lezer die een dialoog over paddenstoelen leest, kan beslissen van werk te veranderen.
Een boek zoals Tolstojs Anna Karenina kan ook de verzameling zijn van alle levens die het lichtjes of ingrijpend heeft veranderd, beter of slechter heeft gemaakt. Die levens zouden de manier kunnen veranderen waarop Anna sterft.
STANs band met Tiago Rodrigues begon in 1997, toen het gezelschap voor het eerst te gast was in Lissabon, in het Centro Cultural de Belém. Tiago, toen nog student aan de toneelschool in Lissabon, nam er deel aan een workshop van STAN. Een jaar later maakte STAN Point Blank (naar Platonov van Anton Tsjechov) met Tiago in een van de rollen. STAN en Tiago Rodrigues zijn sindsdien regelmatig blijven samenwerken, in Les Antigones/Two Antigone, La Carta, Berenice, Anathema, L’avantage du doute, The Monkey Trial en Nora.
The way she dies brengt Belgische en Portugese acteurs samen en is het eerste stuk dat Tiago schrijft voor het gezelschap. Het wordt een coproductie tussen STAN en het Teatro Nacional D. Maria II, waarvan Tiago sinds 2015 artistiek directeur is.
Als de originele versie van een groot boek verloren gaat, is het dan mogelijk om op zijn vertalingen te vertrouwen om het opnieuw samen te stellen? Als een essentieel onderdeel van het verhaal zoals de dood van Anna Karenina niet langer in het Russisch kon worden gelezen, konden we dan de Vlaamse, Portugese, Franse of andere versie ervan vertrouwen om deze fictieve dood te reconstrueren? Zou Anna de dood op dezelfde manier vinden? Kunnen we hopen dat het in een andere taal zal overleven? Je zou kunnen beweren dat de ideale vertaling van Anna Karenina zou zijn wat, vertaald in het Russisch, de roman van Tolstoj op dezelfde manier zou produceren. Maar we kunnen ook zeggen dat de ideale vertaling niet bestaat, omdat de handeling van het vertalen een eeuwigdurende onderhandeling is. Als het waar is dat – zoals Umberto Eco bevestigde – de vertalers toegewijd zijn aan de kunst van het falen, zijn acteurs dan geen spiegel van de vertalers? Moet het theater niet hetzelfde dilemma onder ogen zien door te proberen zijn eigen versie van de dood van Anna Karenina te ontdekken, en deze om te zetten naar het moment op de set? Volgens George Steiner breiden vertalers onze kaarten uit; kunnen we niet zeggen dat de acteurs aan de grenzen wonen – niet in een stad, maar in de treinstations of luchthavens van de taal, in de gangen van de zintuigen? Als we een acteur op het toneel zien, zien we dan niet de onvermijdelijke mislukking om te proberen een grens over te steken naar woorden? Hoe gaat ze dood? Hoe gaat ze dood? Hoe gaat ze dood?
1-10 ©Filipe Ferreira
In het Portugees
tekst Tiago Rodrigues
van Isabel Abreu, Pedro Gil, Jolente De Keersmaeker, Tiago Rodrigues en Frank Vercruyssen
met Isabel Abreu, Pedro Gil, Jolente De Keersmaeker en Frank Vercruyssen
coproductie STAN en Teatro Nacional D. Maria II
lichtontwerp en decor Thomas Walgrave
kostuums An D’Huys en Britt Angé
boventitels Joana Frazão
première 9 maart 2017, Teatro Nacional D. Maria II, Lissabon
2019
februari
vr 01.02.19 20:30
Théâtre d'Arles
Arles
za 02.02.19 19:30
Théâtre d'Arles
Arles
di 05.02.19 19:00
Théâtre Joliette
Marseille
wo 06.02.19 19:00
Théâtre Joliette
Marseille
di 12.02.19 20:00
Théâtre La Vignette
Montpellier
wo 13.02.19 19:15
Théâtre La Vignette
Montpellier
do 14.02.19 20:00
Théâtre La Vignette
Montpellier
vr 15.02.19 19:15
Théâtre La Vignette
Montpellier
di 19.02.19 20:00
30CC
Leuven
maart
wo 20.03.19 20:30
Le Maillon
Strasbourg
do 21.03.19 20:30
Le Maillon
Strasbourg
vr 22.03.19 20:30
Le Maillon
Strasbourg
di 26.03.19 20:00
CC Brugge
Brugge
wo 27.03.19 20:30
Internationaal Theater Amsterdam
Amsterdam
april
di 09.04.19 19:30
Comédie de Genève
Genève
wo 10.04.19 19:30
Comédie de Genève
Genève
do 11.04.19 19:30
Comédie de Genève
Genève
vr 12.04.19 20:00
Comédie de Genève
Genève
di 16.04.19 20:30
Théâtre national de Bordeaux en Aquitaine
Bordeaux
wo 17.04.19 19:30
Théâtre national de Bordeaux en Aquitaine
Bordeaux
do 18.04.19 19:30
Théâtre national de Bordeaux en Aquitaine
Bordeaux
vr 19.04.19 20:30
Théâtre national de Bordeaux en Aquitaine
Bordeaux
mei
zo 05.05.19 17:00
Centro Cultural Vila Flor
Guimarães
za 11.05.19 20:00
Toneelhuis
Antwerpen
zo 12.05.19 15:00
Toneelhuis
Antwerpen
september
wo 11.09.19 20:00
Théâtre de la Bastille
Paris
do 12.09.19 20:00
Théâtre de la Bastille
Paris
vr 13.09.19 20:00
Théâtre de la Bastille
Paris
za 14.09.19 20:00
Théâtre de la Bastille
Paris
zo 15.09.19 17:00
Théâtre de la Bastille
Paris
wo 18.09.19 20:00
Théâtre de la Bastille
Paris
do 19.09.19 20:00
Théâtre de la Bastille
Paris
vr 20.09.19 20:00
Théâtre de la Bastille
Paris
za 21.09.19 20:00
Théâtre de la Bastille
Paris
zo 22.09.19 17:00
Théâtre de la Bastille
Paris
wo 25.09.19 20:00
Théâtre de la Bastille
Paris
do 26.09.19 20:00
Théâtre de la Bastille
Paris
vr 27.09.19 20:00
Théâtre de la Bastille
Paris
za 28.09.19 20:00
Théâtre de la Bastille
Paris
zo 29.09.19 17:00
Théâtre de la Bastille
Paris
oktober
di 01.10.19 20:00
Théâtre de la Bastille
Paris
wo 02.10.19 20:00
Théâtre de la Bastille
Paris
do 03.10.19 20:00
Théâtre de la Bastille
Paris
vr 04.10.19 20:00
Théâtre de la Bastille
Paris
za 05.10.19 20:00
Théâtre de la Bastille
Paris
zo 06.10.19 17:00
Théâtre de la Bastille
Paris
di 08.10.19 20:00
Minard
Gent
wo 09.10.19 20:00
Minard
Gent
2017
maart
do 09.03.17 20:00
Teatro Nacional D. Maria II
Lisboa
vr 10.03.17 20:00
Teatro Nacional D. Maria II
Lisboa
za 11.03.17 20:00
Teatro Nacional D. Maria II
Lisboa
zo 12.03.17 15:00
Teatro Nacional D. Maria II
Lisboa
wo 15.03.17 18:00
Teatro Nacional D. Maria II
Lisboa
do 16.03.17 20:00
Teatro Nacional D. Maria II
Lisboa
vr 17.03.17 20:00
Teatro Nacional D. Maria II
Lisboa
za 18.03.17 20:00
Teatro Nacional D. Maria II
Lisboa
zo 19.03.17 15:00
Teatro Nacional D. Maria II
Lisboa
wo 22.03.17 20:00
Teatro Nacional São João
Porto
do 23.03.17 21:00
Teatro Nacional São João
Porto
vr 24.03.17 21:00
Teatro Nacional São João
Porto
za 25.03.17 21:00
Teatro Nacional São João
Porto
di 28.03.17 20:00
Théâtre Garonne
Toulouse
wo 29.03.17 20:00
Théâtre Garonne
Toulouse
do 30.03.17 20:00
Théâtre Garonne
Toulouse
vr 31.03.17 20:30
Théâtre Garonne
Toulouse
april
za 01.04.17 20:30
Théâtre Garonne
Toulouse
do 20.04.17 20:30
Kaaitheater
Bruxelles
vr 21.04.17 20:30
Kaaitheater
Bruxelles
za 22.04.17 20:30
Kaaitheater
Bruxelles