In 1925 daagde de Amerikaanse staat Tennessee een jonge biologieleraar, John Thomas Scopes, voor de rechtbank omdat hij de evolutieleer onderwees. Darwin stelt daarin dat de mens niet geschapen is door God, zoals dat in de Bijbel staat, maar afstamt van de aap. Het onderwijzen van de evolutieleer was in strijd met de wet, die dicteerde dat het onderwijs de Bijbelse geschiedenis moest respecteren.

De zaak van de biologieleraar groeide uit tot een titanenstrijd tussen fundamentalistische en modernistische waarden, tussen religie en wetenschap, tussen dogma en intellectuele vrijheid.
Het werd een ophefmakend proces, dat de geschiedenis in ging als ‘The Monkey Trial’. De transcriptie van het apenproces is fascinerende en spannende literatuur, die hallucinant actueel blijkt.

I believe God did create the world. And I think we’re finding out more and more and more as to how it actually happened.
George W. Bush, interview U.S. News, 6 december 1999

After all, religion has been around a lot longer than Darwinism.
George W. Bush, George Magazine, september 2000
Monkey Trial was ‘proces van de eeuw’

Het Scopes-proces (het zogenaamde ‘Monkey Trial’) begon op 10 juli 1925 in het kleine stadje Dayton in Tennessee.

Dat het geen gewoon proces werd, had al alles te maken met het paradoxale feit dat het net de verdediging was die erop had aangestuurd. De ACLU, een belangenorganisatie voor burgerlijke vrijheden, zocht namelijk een publiciteitstunt om het thema van de academische vrijheid weer op de agenda te zetten. Ze was op zoek naar een stropop die wou toegeven dat hij het wettelijke verbod op het onderwijzen van de evolutieleer straal had genegeerd. In ruil zou de ACLU alle kosten van het proces op zich nemen. Het stadje Dayton had daar wel oren naar, omdat het met een geruchtmakende zaak zijn toerisme kon aanzwengelen. Het koos de lokale interimbiologieleraar John Scopes als proefkonijn.

Een en ander liep anders dan verwacht, toen niemand minder dan de religieuze fundamentalist en drievoudige presidentskandidaat Williams Jennings Bryan zich aanbood om als openbaar aanklager op te treden en tegenover hem de antiklerikale succesadvocaat Clarence Darrow de verdediging op zich nam. Plots werd het proces een emotionele confrontatie tussen evolutietheorie en scheppingsverhaal.

Maar ook meer dan dat. “Niet Scopes staat terecht, maar de hele maatschappij”, zo drukte Darrow het op de openingsdag uit. De algemene commotie over de zaak werd na een paar dagen zelfs zo groot dat de rechter het proces naar buiten op het gazon verhuisde, omdat hij vreesde dat de vloer van de rechtszaal het zou begeven onder zoveel publiek. ‘The Monkey Trial’ was in Amerika ook de eerste rechtszaak die live werd uitgezonden op de radio.

Nadat tijdens de eerste dagen van het proces allerlei getuigenissen waren afgenomen die in het morele nadeel van de verdediging leken te spelen, deed Darrow op 17 juli een tegenzet die volgens de New York Times resulteerde in “de meest spraakmakende scène ooit in de Angelsaksische rechtsgeschiedenis”. Hij vroeg Bryan zelf in de getuigenbank en confronteerde hem met allerlei vragen waarmee hij de geloofwaardigheid van de bijbel beproefde: “Zat Jona echt drie dagen in de walvis? Hoe kon Noach alle dieren van de hele wereld in zijn ark krijgen?” Bryan moest toegeven dat de bijbel misschien toch geen letterlijke wetenschappelijke bron was.

Hoe dan ook werd Scopes uiteindelijk toch veroordeeld. Bryan overleed zes dagen later. Kwatongen schimpten dat “God eigenlijk Darrow had willen treffen, maar hem net miste”.

uit: De Morgen, Wouter Hillaert, 14 januari 2004