Pinter krijgt tweede leven door tg STAN : De bedrieger bedrogen

We moeten toegeven dat we met enige trepidatie uitkeken naar de première van Bedrog , een van de meest gespeelde teksten van Harold Pinter. Niet om dat we twijfelen aan de verdiensten van STANners Frank Vercruyssen of Jolente De Keersmaeker, voor de gelegenheid in het gezelschap van Robby Cleiren. Nee, was Nobelprijswinnaar Harold Pinter niet de hypermoralistische ontmaskeraar van de hypocrisie van de Britse middenklasse? Zwaar op de hand en overtuigd van zijn gelijk? Daar is in deze opvoering van STAN helemaal niets van te merken.

Eigenlijk weet je het al van het moment dat die eerste scène zich voltrekt. Jerry (Robbie Cleiren) ontmoet zijn ex-minnares, enkele jaren na hun scheiding. Emma (Jolente De Keersmaeker) heeft er een lastige nacht op zitten. Ze heeft beslist van Robert (Frank Vercruyssen) te scheiden. Die scène is aartsmoeilijk. De conversatie stokt, het blijkt moeilijk woorden te vinden, de emoties die de scheiding tussen de minnaars veroorzaakte, kunnen nog niet uitgesproken worden. En in de paar keren dat we Bedrog van Pinter gezien hebben, is deze scène eindeloos lang gerokken. Ze heeft een zwaarte, een tragiek, een pathos, een dit-is-niet-hoe-dat-de-meeste-ex-minnaars-met-elkaar-omgaan over zich die eigenlijk de zin om de rest van het stuk te bekijken, bederft. In deze STAN-productie is daar niets van te merken. Akkoord, er is een zekere gêne, er is een onwil om te erkennen dat de ex-minnaar gemist wordt. Cleiren en De Keersmaeker laveren echter om de klip heen om die scène de valse diepgang te geven die we vroeger producties voor ons onverteerbaar maakten.

De enscenering is uitgepuurd. Bureaukasten, een tafel, twee stoelen, lichtobjecten, een bed zijn de enige decorstukken. Delen van een encyclopedie worden verplaatst om duidelijk te maken dat we een andere scène van het toneelstuk zien.

Het verrassende van deze voorstelling is echter dat je weer begint na te denken over het bedrog dat in de titel ziet. Er is het evidente bedrog van Jerry die zijn beste vriend hoornen laat dragen. Maar die beste vriend bedroog op zijn beurt zijn echtgenote. En bovendien was hij eigenlijk al jaren op de hoogte van het bedrog van zijn vriend. Daar maakte hij echter geen punt van. Niet omdat hij dat niet erg zou vinden, maar wel omdat Robert de vriendschap met Jerry, die ook een zakenpartner is, belangrijker vindt. Dus wat is dat bedrog eigenlijk? Als Jerry ontdekt dat Robert al jaren wist dat hij Robert bedroog, dan is Jerry door die ontdekking veel meer van slag dan Robert vermoedelijk ooit geweest is. Jerry voelt zich met andere woorden bedrogen door Robert, een ironische omkering van de situatie.

En is Bedrog in deze versie van STAN niet een veel meer accurate reflectie van het moderne leven dan Pinter eigenlijk had kunnen vermoeden. Uiteindelijk leeft een grote aantal Vlamingen in nieuw samengestelde gezinnen, met partners die elkaar ooit bedrogen hebben en desondanks met elkaar moeten blijven verder leven. Dit Bedrog is met andere woorden een aaneenschakeling van een aantal scènes uit het leven van alledag. Maar wat wel in deze enscenering duidelijk wordt, is het meesterschap waarmee Pinter die tekst heeft opgebouwd. En dat meesterschap wordt geëvenaard door het meesterschap van de mensen die deze productie maakten. Dat noemen we superstannend theater.

Steeds.nu , Peter Haex, 24 oktober 2011

Nederlands