My Dinner with André: het theater schuift mee aan

Het is nogal duizelingwekkend, dit Dinner with André . De voorstelling stort ons in de Pirandelliaanse afgrond van waarheid en leugen, werkelijkheid en theater – van de werkelijkheid als theater en van het theater als grootste leugen, de enige die echt de waarheid kan spreken over de wereld. Ze schuift de verschillende niveaus in elkaar voor een prachtige beschouwing over vriendschap, uitwisseling, uitbeelding, zin en waarde van het leven en de kunst.

Om te begrijpen waarom, moeten we eerst de historiek van de voorstelling schetsen. Het prille begin lag in een theaterworkshop – zoals men dat aan de overkant van de Atlantische Oceaan noemt – op het einde van de jaren 1970. Het resultaat, getoond off Broadway in New York, flopte compleet. Het was een samenwerking tussen Wallace Shawn, theater- en filmacteur en berooide theaterauteur, en Andre Gregory, een gevierd regisseur. Beide mannen regisseerden zichzelf in een lang gesprek rond een restauranttafel, als twee vrienden uit de kunstwereld die elkaar terugzien na tien jaar zonder contact.

‘Echt’ koken

De theaterworkshop werd in 1981 een film van Louis Malle (in Frankrijk uitgebracht in 1983) waarin Wallace Shawn en Andre Gregory elk hun eigen rol speelden: fictie doorspekt met documentaire elementen, die de verhoudingen tussen de werkelijkheid en haar uitbeelding in vraag stelt. Nu, op de kleine scène van het Théâtre de la Bastille in Parijs, wordt de zaak nog spannender. My Dinner with André is opnieuw een toneelstuk, geïnspireerd op de film, in het Frans gespeeld door twee buitengewone Vlaamse acteurs. Ze behoren elk tot een van de Belgische gezelschappen die de jongste jaren een vernieuwende benadering voorstellen van de regels van de uitbeelding in het theater. Wat u eerst te zien zult krijgen op de scène is de keuken, die van een stijlvol restaurant, waarin een maaltijd zal bereid worden voor de ogen van u, het publiek.

U zult er alle aroma's van krijgen, en het hele ceremonieel – dat overeenkomsten vertoont met dat van het theater. En ook de volle werkelijkheidwaarde van wat het betekent, ‘echt’ te koken op het toneel in plaats van te doen alsof. Beide mannen zullen plaatsnemen aan de ronde tafel met het witte tafelkleed die vooraan op het toneel staat. En ze zullen drie uur lang praten. Over theatermaker Jerzy Grotowski en over de voordelen van een elektrisch deken, over kunst als de hoogste ervaring, over de eerste slok koffie en andere kleine pleziertjes.

Dit is een van die – zeldzame – voorstellingen die hun verschillende niveaus met een verheugend brio vermengen. Want My Dinner with André is eerst en vooral een komedie met twee personages die – zo lijkt het tenminste – elkaars tegenpool zijn, met hun zwakke plekken, hun belachelijke kantjes, hun aandoenlijke en grappige manier om zich door het leven te slaan. En om te gaan met kunst. Zoals Ingrid Bergman zei in Herfstsonate: “In mijn kunst kon ik nog leven, maar in mijn leven zelf is me dat nooit gelukt”. Het is een verhaal over vriendschap, zoals alle dergelijke verhalen opgebouwd uit afgunst, frustratie, onbegrip, elkaar terugvinden. En ook over de verhouding tussen een berooide kunstenaar en een gevierd artiest.

Een voorstelling als manifest

Maar deze komedie, die Damiaan De Schrijver en Peter Van den Eede als zodanig spelen, met de nodige verve en geestigheid, krijgt ook een heel andere dimensie door de dubbele bodems die er voortdurend in opduiken. Ze stelt de vraag naar de manier waarop iedereen zichzelf kan of wil zien door de ogen van de ander, ze onderzoekt wat een rol, een persoon en een personage eigenlijk zijn. Bovendien zaaien deze twee acteurs nog meer verwarring door lustig uit en opnieuw in hun rol te stappen, het woord te richten tot de toeschouwers als waren ze restaurantgasten, en zo meer. Dat alles maakt van deze Dinner with André de meest stimulerende voorstelling die deze herfst in het theater te zien is. Een voorstelling die een volwaardig manifest is, vermits ze met louter theatrale middelen aantoont hoe het theater aan levendigheid inboet, zowel als ze zich van het leven verwijdert als wanner ze dat leven enkel nabootst. Puur genot, dat tegelijkertijd bevestigt dat de Vlamingen van Tg STAN een van de meest boeiende en vindingrijke gezelschappen van het ogenblik zijn.

Le Monde, Fabienne Darge, 9 november 2005

Nederlands