Helder als pompwater

De afgelopen jaren is STAN erg actief in het buitenland. In Toulouse maakten ze zopas Les Antigones , in het Frans. Een verslag uit de Zuid-Franse stad.

Théâtre Garonne. Het Kaaitheater van Toulouse, ondergebracht in een voormalige 19de-eeuwse waterpompcentrale, heeft zijn naam niet gestolen: het kijkt pal uit op de Garonne, de stroom aan de stad. Sinds midden april is hier een andere 'afdeling' van STAN aan de slag. Frank Vercruyssen en Jolente De Keersmaeker, twee kernleden van STAN, nodigden jongere collega's als Tine Embrechts, Natali Broods en de Portugees Tiago Rodrigues uit om een productie in het Frans te maken. In het Frans? Daarmee is het Antwerpse collectief niet aan zijn proefstuk toe. Vorig jaar maakte het een tournee door Frankrijk met JDX - Un ennemi du peuple , de Franse versie van Ibsens Een vijand van het volk , en voordien toerde het regelmatig met hun Engelstalige producties in Europa.

De uitgepuurde en tegelijk speelse aanpak van STAN is ook de Franse theaterprogrammatoren niet ontgaan. Vorig jaar was de groep met verschillende producties te gast op het gerenommeerde Festival d'Automne in Parijs. Tijdens dezelfde Franse tournee deden ze ook het Théâtre Garonne aan dat hen prompt een creatieopdracht gaf. Frank Vercruyssen liep al een tijdje op die prachtige Antigone van Jean Cocteau te broeden en nu was de tijd rijp om die compacte versie van Sophokles' verzetstragedie te spelen. Het enige probleem was dat die compacte versie wel erg compact is: net genoeg stof voor twintig minuten voorstelling. Maar er was toch ook die andere bekende versie van Jean Anouilh, jarenlang verplichte lectuur op de middelbare scholen in Frankrijk en België? Het idee van een tweeluik, van twee Antigones, was geboren.

Het resultaat heet erg toepasselijk Les Antigones en ging midden mei in première in het Théâtre Garonne. Het werd een typische STAN-productie, eentje om van te snoepen. Het collectieve werkproces en het less is more -principe van STAN wierp opnieuw zijn vruchten af. Het spel, de tekstbehandeling en de scenografie zijn tot hun essentie teruggebracht, zonder daarom aan esthetische anorexia te lijden. De dramaturgische lezing is helder als pompwater.

Jolente De Keersmaeker zet meteen de toon door de voorstelling, niet zonder enige ironie, in te leiden en de laatkomers met een welgemeend 'bonsoir' te verwelkomen. Ze is de master of ceremony, zoals dat bij STAN heet, en ze zal in beide Antigones onder andere de rol van het koor op zich nemen. Ondertussen zitten de acteurs al aan een houten tafel, in het midden van het speelvlak. Dat speelvlak lijkt uit een gewone planken vloer te bestaan, achteraan afgebakend met verticaal opgehangen latten. Tijdens de voorstelling zal pas blijken hoe suggestief dat schijnbaar eenvoudige ontwerp van Thomas Walgrave, de vaste scenograaf en lichtontwerper van STAN, door de verschillende belichtingsvormen kan worden.

Even eenvoudig en efficiënt is de enscenering van de eerste Antigone, die van Cocteau. Hij geeft een lyrisch en plechtstatig resumé van het verzet van de jonge Antigone tegen de wet van haar oom-koning. In hun stijlvolle en zwarte kostuums - ondanks de frivole 'achterkant' bij de actrices - maken de acteurs van het tafelblad hun miniatuurspeelvlak voor deze mini-Antigone. Zodra Cocteau gespeeld is, kan het grote werk beginnen. De tafel wordt weggedragen, het kleine speelvlak wordt nu uitvergroot tot het hele podium. Tijdens de bijna huiselijke machtsanalyse van Anouilh worden de teugels van het spel nog steeds strak gehouden. Frank Vercruyssen is een ijzige oom Créon, een superieur staaltje van minimaal acteren. Natali Broods volgt hem in haar uitgezuiverde vertolking van de trotse Antigone. Tine Embrechts (o.a. Ismène, de zus van Antigone) en Tiago Rodrigues (o.a. Hémon, de geliefde van Antigone en zoon van Créon) gaan wat minder hardleers en soepeler te werk.

En het Frans van les Belges ? Enkele acteurs hebben echt moeite om hun accent weg te moffelen. Als Belg in de zaal voelde je in het begin van de voorstelling een plaatsvervangende schaamte die gaandeweg verdween. Maar waar maakten we ons druk over? De gul applaudisserende Fransen hadden er nauwelijks moeite mee.

Knack, 13 juni 2001

Nederlands