STUKKEN stond op de première nog niet op punt

Toneelgezelschap STAN vroeg aan 6 auteurs een tekst voor hen te schrijven, met maar één voorwaarde: hij moet in het Nederlands geschreven zijn. Tom Lanoye kwam met een echte toneeltekst aandraven, Bart Moeyaert stuurde het eerste hoofdstuk van z’n nieuwe boek, nog twee anderen, Yves Petry en Annelies Verbeke schreven brieven naar elkaar. De uiteindelijke theatervoorstelling probeert die vrijheid bijeen te houden, levert daar met de moed der wanhoop strijd voor, maar slaagt er op de première in het Kaaitheater in Brussel maar half in alles een plaats te geven.

De voorstelling opent met de tekst van Lanoye Alles Eender (Ganzenpas) . Als enige schreef hij een stuk met personages, "een zedenkomedie voor zeven acteurs en evenveel gsm’s".

De zeven acteurs in kwestie zijn Frank Vercruyssen en Sara De Roo, leden van de vaste kern van tg STAN en STAN-getrouwen Robby Cleiren, Tine Embrechts en Natali Broods. Nico Sturm en Maaike Neuville staan voor het eerst bij tg STAN op de planken en vooral die laatste heeft zich de speelstijl van het collectief nog niet helemaal eigen gemaakt.

Acteurs verliezen zich hier en daar in de tekst

Dit eerste deel is een allegorie van de financiële crisis. Het stuk toont mondaine personages die - na maanden agenda’s op elkaar afstemmen - eindelijk nog eens een weekend samen doorbrengen, om te jagen in de vrije natuur.

Het zijn allemaal topmensen uit de economische wereld, de marketing en de journalistiek, enkel Frank zit al jaren in het onderwijs. Tijdens dit gsmloos weekend spat hun financiële luchtkasteel uit elkaar.

Waar de tekst van Lanoye het moet hebben van de snelheid en de scherpte van de dialogen, blijft het verbale vuurwerk soms uit omdat de acteurs zich hier en daar verliezen in de tekst. Vooral acteurs als Robby Cleiren, Tine Embrechts en Frank Vercruyssen, spelen dit stuk tekst sneller hun veerkracht.

Indrukwekkende Vercruyssen stuurt de hele ploeg

De kracht van tg STAN, nl. het spelen in het moment en het als acteur zelf aanwezig blijven zonder te verdwijnen achter een personage, is in dit geval soms een zwakte. De twijfel over wat ze spelen en de onzekerheid over hoe alle teksten samen één avond kunnen vormen, sijpelt in hun stijl door.

Het mooie daarin is dat die vertwijfeling bij momenten voelbaar is, waardoor je als toeschouwer gefascineerd zit te kijken naar de onwaarschijnlijke overgave waarmee sommige spelers de voorstelling proberen naar een hoger plan te krijgen. Vooral de inzet waarmee Frank Vercruyssen speelt, de scène overschouwt en tegelijkertijd de hele acteursploeg aanstuurt, is indrukwekkend.

Na de pauze opent Vercruyssen met een monoloog die hij speelt voor een donker geprojecteerd beeld. In Graz brengt hij het eerste hoofdstuk van de gelijknamige nieuwe roman van Bart Moeyaert.

Maaike Neuville gaat aan de slag met Eskimo , een "bijna-monoloog voor een vrouw" van Saskia De Coster. Ze brengt die in een stijl die bij momenten doet denken aan Wim Helsen. Maar iets zachter, terwijl de tekst van De Coster wel een scherp randje verdraagt.

Opgedragen aan Patricia De Maertelaere

Echt spannend samenspel, zoals we dat van tg STAN kennen, krijgen we pas daarna in de brieven die Annelies Verbeke en Yves Petry naar elkaar schreven. Hun personages Peggy Poppers en Rik Message pennen aanvankelijk spannende, amoureuze brieven naar elkaar. Maar geleidelijk aan verliezen ze hun warme gloed en ontaarden ze in scheldproza dat scherper is dan dat van ex-geliefden, alhoewel ze nooit minnaars zijn geweest.

Robby Cleiren en Nico Sturm spelen samen met overgave Rik Message. Natali Broods, Tine Embrechts en Sara De Roo laten zich gaan als Peggy Poppers. Maaike Neuville serveert ondertussen thee.

Frank Vercruyssen souffleert. En tussen de bedrijven door brengt hij flarden tekst van de onlangs overleden schrijfster Patricia De Maertelaere aan wie deze voorstelling opgedragen is. Omdat ze al ziek was toen tg STAN haar vroeg een theatertekst voor hen te schrijven, liet ze hen vrij kiezen uit haar volledige oeuvre.

Amalgaam van verschillende stijlen

STUKKEN biedt een staalkaart van wat hedendaagse schrijvers zoal voor theater kunnen schrijven. Tegelijkertijd is het daardoor een amalgaam geworden van stijlen waar tg STAN op de première nog niet echt een geheel van wist te maken.
Bij de eerste voorstelling stond STUKKEN duidelijk nog niet helemaal op punt. Toch is het geen oninteressante productie die dankzij het spel van vooral Frank Vercruyssen, maar ook Robby Cleiren, Tine Embrechts en Natali Broods overeind blijft. Benieuwd hoe de voorstelling onder het oog van een publiek evolueert.

deredactie.be, Karlien Vanhoonacker, 30 maart 2009

Nederlands