Sterke tekst, sublieme voorstelling

Lucia smelt van tg STAN is wellicht de laatste productie die dit theaterseizoen in première is gegaan. Lucia smelt komt dan wel als laatste seizoenscreatie, ze presenteert zich meteen als het ultieme bewijs van de Engelse uitdrukking last but not least. De productie is kort en krachtig verwoord theater zoals het vandaag veel te weinig wordt gemaakt: puur, overtuigend, kwalitatief, helder en pakkend over de gehele lijn.

Schrijver Oscar van den Boogaard zag STAN-actrice Sara de Roo en vriend-aan-huis bij STAN Steven van Watermeulen een klein jaar geleden samen bezig in Aanvankelijk onder de naam Stella . Hij was zodanig onder de indruk van hun prestaties dat hij hen vroeg of hij een tekst voor hen mocht schrijven. Lucia smelt is het uiteindelijke resultaat. Naar goede STAN-gewoonte doet men ook voor deze productie geen beroep op een regisseur en is er geen sprake van enige hiërarchie. Alles wat we te horen en te zien krijgen, is de uitkomst van een collectief proces. Opmerkelijk in deze voorstelling is wel dat beroep werd gedaan op externe vormgevers. De B-architecten (ook actief in de verbouwingen van de Beursschouwburg en betrokken bij de vormgeving van Mode2001 Landed-Geland in Antwerpen) werkten samen met Herman Sorgeloos een aardige scenografische setting uit. Rond een wit tapijt waarop het grondplan van het huis van het vrouwelijk personage staat getekend, werden aan vier zijden twee rijen banken geplaatst. Daarmee zit je als toeschouwer vlakbij het speelvlak en word je opgenomen in de sfeer van de productie.

Lucia smelt presenteert ons twee ex-geliefden die elkaar na een half jaar terug ontmoeten in het appartement waar ze vroeger samenwoonden. We krijgen verwijten te horen, maar ook erg tedere momenten die uiting geven aan een nog altijd sluimerend verlangen naar elkaar. Of deze verbondenheid reëel is of slechts in hun dromen bestaat, wordt niet duidelijk, maar is wel de motor van het stuk. Er wordt gesuggereerd dat men in de liefde geen besluiten kan nemen, dat je nooit in het reine geraakt met beslissingen uit je liefdesverleden. Op een meeslepende manier loodsen de makers het publiek door een labyrint heen opgebouwd uit de paradoxale gevoelens van beide ex-geliefden en de concrete realiteit die een scheiding met zich meebrengt. De voorstelling heeft een hoge werkelijkheidsgraad waarin heftige gemoedswisselingen elkaar in een hoog tempo opvolgen. Mede door de collectiviteit van het productieproces zijn het geen vlakke personages die op het podium staan. De acteurs staan er ook als de mensen die ze zelf zijn, en dat blijkt zelfs letterlijk tijdens bepaalde passages. Bovendien bevat de tekst een aantal referenties aan de ontstaansgeschiedenis van tg STAN. Het duidelijkst is dat in de passage over Maatschappij Harmonia waarmee de makers verwijzen naar Maatschappij Discordia, de artistieke inspiratiebron van tg STAN.

Niet alleen de tekst met de breekbare en fragiele titel tilt deze productie naar grote hoogten. Een theatervoorstelling wordt in de eerste plaats gemaakt door het spel van de acteurs, dat hier van een zeldzame kwaliteit is. In de hoger vermelde productie op basis van Goethes Stella bleek reeds dat een samenwerking tussen Sara en Steven erg vruchtbaar kan zijn. In Lucia smelt is dat nog meer het geval. Beide acteurs stralen natuurlijkheid en rust uit, ze ondersteunen tegelijk de zelfkritische, de maatschappijkritische, de sociale functie en de emancipatorische opdracht van het theater en vergeten daarbij het zuiver esthetische niet.

Door juist getimede stiltes en indringende blikken weten ze de vluchtige passages in de tekst een extra betekenis mee te geven, waardoor je als toeschouwer toch even stilstaat bij deze schijnbaar vlakke frasen. Je wordt op basis van een persoonlijk aanvoelen gestimuleerd om breder te denken. Daarnaast zorgen ze ervoor dat de meer overwogen momenten in de tekst met voldoende speelsheid worden verpakt, waardoor deze productie nooit geforceerd overkomt. Zo ontstaat er een gevoel van samenzijn onder het publiek, dat wordt versterkt door de plaatsing van de toeschouwers rond het speelvlak.

Tekst en spel zijn aldus verweven tot één geheel. Dit gaat echter niet per definitie op voor elke collectief opgebouwde productie. Daarvoor heb je immers een volledige spelbeheersing nodig. Zonder de feilloze overgang van de gemoedswissels bij de acteurs zou Lucia smelt nooit deze uitwerking hebben gehad. Lucia smelt overstijgt ook de vorige samenwerking van Sara de Roo en Steven van Watermeulen doordat ze hun eigenheid bewaren en niet proberen aan hetzelfde zeel te trekken. Van Watermeulen, die onlangs de Louis d'Or kreeg voor zijn prestatie in De Wespenfabriek van het Ro-theater, bouwt zijn spel eerder subtiel op. Sara is heftiger van temperament.

De Tijd, Saskia Vereenooghe, 7 juli 2001

Nederlands