Zeven acteurs, zes auteurs, één voorstelling

Saskia De Coster, Tom Lanoye, Bart Moeyaert, Yves Petry, Annelies Verbeke en de intussen helaas overleden Patricia De Martelaere: het zijn de meest verscheiden pennen die tg STAN een jaar geleden benaderde met de simpele vraag: 'schrijf iets voor ons, maakt niet uit wat'.

Zo is bij ons weten nooit eerder in Vlaanderen een voorstelling tot stand gekomen.

Ergens wist het viertal Sara De Roo, Frank Vercruyssen, Jolente De Keersmaeker en Damiaan De Schrijver wel wat het deed. Met het monteren van tekstfragmenten, van vragenlijsten tot romans en poézie, heeft het al langer ervaring. Het oeuvre van Molière ging door de molen in Poquelin , het droge verslag van een proces uit 1926 tegen de biologieleraar John Scopes leidde tot The Monkey Trial .

Maar toen kenden de STANnen telkens op voorhand het vlees in hun kuip. STUKKEN is een sprong in open zee, met hedendaagse auteurs van wie meer dan de helft nog nooit voor theater schreef. 'Benieuwd' en 'uitdagend' zijn dan ook de meest gehoorde woorden bij makers en auteurs, daags voor de première in het Kaaitheater.

Frank Vercruyssen :

'Ons uitgangspunt was heel down to earth', zegt de acteur Frank Vercruyssen. 'Als structureel erkend toneelgezelschap moet je minstens één keer om de vier jaar een schrijfopdracht geven. We dachten: laat er ons ineens meer tegelijk doen. We vonden het gewoon geestig om eens iets te maken met verschillende inbrengen. En als plezant effect investeerden we daarmee misschien in een paar nieuwe pennen voor theater, maar dat was zeker niet onze eerste bedoeling.'

'De grootste uitdaging was de overdaad van het tekstmateriaal: we hebben heel lang naar een structuur gezocht. Elk puzzelstukje dat je verlegt, verplicht je om ook weer het totale plaatje te herbekijken. Het gekke is dat er binnen die va-et-vient van fragmenten toch bepaalde lijnen zijn ontstaan. Zo vonden we bij twee auteurs bijna dezelfde attitude tegenover hoop en wanhoop. Maar het heterogene karakter van STUKKEN blijft natuurlijk vooropstaan.'

'Ook zelf zijn we het zeker niet over alle teksten eens. Als je Tsjechov kiest, doe je dat uit liefde. Hier krijg je als individu plots ook te maken met onvrede tegenover bepaalde teksten, met verdeeldheid en vervreemding. Dat is prettig. Omdat iedereen eigen voorkeuren voor schrijvers aanbracht, ontdek je ook nieuwe dingen. Zo verdedigde Sara het oeuvre van Yves Petry, terwijl ik nog nooit iets van hem gelezen had. Een boeiende stem, weet ik nu.'

Bart Moeyaert :

'Het was Frank Vercruyssen die me ooit aansprak, zonder dat ik hem toen echt kende', zegt de auteur Bart Moeyaert. 'Hij zei: Blijf vooral trouw aan je eigen stem, het hoeft niet noodzakelijk iets voor toneel te zijn. Een gedicht, een essay, doe maar iets. Ik vond dat een prettige vraag. Het zat me dwars dat ik zolang niets meer voor toneel geschreven had.'

'In theater werk je met acteurs die het gewoon zijn om teksten uit te spitten. Voor een schrijver is een tekstlezing dan het ultieme genot. Je ontdekt onvermoede intonaties of voelt meteen wat beter had gekund. Elke schrijver zou tot die ervaring verplicht moeten worden.'

'Zelf rook ik mijn kans om me te vernieuwen door eens iets voor zeven mensen te schrijven, maar dat lukte niet. Het voelde als pionnen uitzetten, liegen op papier. Dus kwam ik toch weer bij mijn eerste idee uit: een monoloog van een apotheker. Hij heet Herman Eichler, loopt tegen de veertig en gaat plots twijfelen aan zijn bestaan. Wie ben ik geworden? Wanneer begin je eigenlijk een eigen leven: op je achttiende, op je zestigste of nooit? Familiebanden zullen altijd wel een rol blijven spelen in wat ik schrijf. Maar het ging me hier ook over het imago van de saaie, degelijke apotheker.'

'Kunnen zien wat tg STAN daarmee gedaan heeft, welke beelden ze vonden en wat ze schrapten, vind ik een opwindende gedachte. Met bijna masochistisch plezier kijk ik de première tegemoet.'

Annelies Verbeke :

'Yves Petry en ik bewerkten voor tg STAN een briefwisseling die we al klaar hadden', vertelt de schrijfster Annelies Verbeke. 'We vonden die dramatisch interessant en zochten er een gezelschap voor. Net toen kwam tg STAN met die vraag.'

'Yves nam op papier de rol aan van Rik Message: een zelfingenomen, allergische schrijver die net zijn eerste grote succesroman uit heeft. Ik antwoordde hem als Peggy Poppers: een opdringerige, meer en meer onuitstaanbaar wordende fan.'

'Twee geweldige personages dus, die heel hard tegen elkaar tekeer gaan. Ongelooflijk amusant om te doen. Je kan elkaar voortdurend woorden in de mond leggen, of citeren uit die onbestaande roman.'

'Met theater zelf heb ik bijna geen ervaring, hoewel ik sinds een paar jaar vrij intensief naar voorstellingen ga kijken. In 2004 schreef ik iets voor Victoria, dit najaar volgt mijn eerste echte stuk, voor SKaGeN. Het is fijn omgaan met theatermensen, heel anders dan onder schrijvers. Af en toe heb ik die gezamenlijke creativiteit ook nodig.'

'Ik ben benieuwd wat tg STAN met onze brieven zal aanvangen. Sara De Roo belde mij nog om te zeggen dat ze ze niet met twee, maar met vijf gaan vertolken. Ze hebben de reputatie om er iets goeds van te maken, dat geeft me vertrouwen. Ik zou niet aan eender wie iets afgeven wat niet helemaal af is.'

De Standaard, Wouter Hillaert, 21 maart 2009

Nederlands