Op 6 december vierden we 30 jaar STAN in Bar Rodin. Annelies Verbeke, Benjamin Verhoeven, Jacky Ohayon, Jean-Marie Hordé en Tiago Rodrigues blikten met mooie woorden terug op de afgelopen drie decennia.
Lees hier de speeches van Annelies Verbeke, Benjamin Verhoeven en Tiago Rodrigues:

 

Beste genodigden,

We zijn hier vanavond samen om de dertigste verjaardag van Tg Stan te vieren. Naar aanleiding van die verjaardag werd een prachtige kaart gemaakt, met aan de ene kant alle voorstellingen die Stan de voorbije dertig jaar speelde, en aan de andere kant een wereldkaart met alle plekken waar ze dat deden, en de trajecten die de voorstellingen aflegden. Die trajecten staan ook in het klein aan de andere kant van de kaart, de voorstellingen staan gerangschikt van meest naar minstgespeelde. Bij vertrek kunt u uw eigen exemplaar van deze kaart meenemen bij de vestiaire. Het design is van Pierre Huyghebaert, Sophie Boiron en Marielle Nicolas van Speculoos. Het schilderij van de wereldkaart is van Philip Aguirre en Damiaan De Schrijver. Anderen die bijdroegen tot dit mooie verjaardagsgeschenk vindt u in de rechterbenedenhoek.
Dat aan mij werd gevraagd om hier iets over te zeggen, komt omdat ik sinds enige tijd de voorzitter van de Raad van Bestuur van Stan ben. Ik begrijp ook niet helemaal hoe dat me is overkomen. Het zal er wel mee te maken hebben dat ik al jaren een instemmend en bij momenten waarlijk verguld onderdeel van hun publiek ben.
Al was dat niet zo van bij hun begin. Toen Jolente De Keersmaecker, Sara De Roo, Damiaan De Schrijver, en Frank Vercruyssen hun eerste voorstellingen speelden - en volgens de kaart is de allereerste Achter de Canapé / Yvonne op - was ik - en laat deze mededeling alstublieft niet op verbaasde geluidjes worden onthaald -slechts dertien jaar oud en had ik nog niet veel theater gezien. 
Gelukkig herneemt Stan geregeld een voorstelling uit hun verleden, waardoor ik de kans had het een en ander in te halen. Zo constateerde ik vorig nog dat ik niet alleen hun voorzitter was geworden maar ook - althans eenmalig - hun kok, tijdens Stans meest gespeelde voorstelling: My dinner with André. Memorabele aanval van stress was dat.
De voorstelling van Stan die me het meest is bijgebleven, is ook een samenwerking met de Koe, en met Maatschappij Discordia en Dood Paard. Het was de voorstelling Onomatopee, die ik, aldus de kaart, in 2006 moet hebben gezien, al dacht ik dat ze al veel langer in mijn gedachten was. Ik kan nog steeds niet precies uitleggen waarom ik daar zo overrompeld werd door een mengeling van herkenning, verheffende lichtheid en schaterlach. Maar die monoloog over suiker, de mislukkende doe-het-zelf-intermezzo's en - vooral - die lange, even bevreemdende als vertrouwde ozewizewoze-nonsensuitdrijving van Damiaan De Schrijver daarin, die schijnen mij echt iets te hebben gebracht voor het leven. Ik denk daar nog minstens één keer per week aan. En loop sindsdien rond met een vaag plan eens iets gelijkaardigs te doen met een hoofdstuk in een boek.
De vrij recente voorstelling wat/nu is me ook in het bijzonder bijgebleven. In die tekstmengeling van Jon Fosse en Marius von Mayenburg wordt de witte, kunstminnende hogere middenklasse een spiegel voorgehouden, wat in feite voor veel van Stans stukken geldt. Met wat/nu was het ook de laatste keer dat ik de vier originele leden samen op het podium zag, denk ik.
Graag onderbreekt de taalsul in mij deze mijmeringen even met enige contemplatie over het door Tg Stan geliefde leesteken, dat wij sinds het computertijdperk steeds unaniemer met 'slash' zijn gaan aanduiden. Wat/nu, Pick-up/kanker, We hebben een/ het boek (niet) gelezen, of/niet. Etcetera. U weet wat ik bedoel. Voor dit leesteken - zo wil ik u hier geheel tegen uw behoefte in vertellen - bestaan maar liefst drie Nederlandse benamingen: het weinig geïnspireerde 'de schuine streep', het mysterieuze 'de schrap'; en het historisch interessante 'de Duitse komma'. Het leesteken werd wereldwijd en eeuwenlang gebruikt als komma, tot alleen het Gotische schrift het nog zo gebruikte. Maar dat werd minder populair omdat het zo populair was bij de Nazi's. Zo, nu weet u dat en kunt u anderen met deze kennis imponeren.
Tg Stan, dat zijn niet alleen de mensen op het podium, maar ook degenen achter de schermen, zo begrijp ik eens te meer sinds ik enkele keren per jaar zo'n bestuursvergadering bijwoon. Ellen Asaert, Lori Tuerlinckx, Lotte De Mont, Renild Van Bavel, Sigrid Janssens, Tim Wouters, Tom Van Aken en Veerle Vandamme moeten hier dus zeker worden genoemd. Alsook het feit dat Ellen, Lori en Renild alle informatie voor dit geschenk, deze kaart, samenbrachten.
Ik heb theatergezelschappen lang geïdealiseerd. En hoewel ik intussen wel heb ingezien dat er bij hen intern ook meningsverschillen zijn, en botsingen tussen verschillende temperamenten, en malaises, aanvalletjes van status anxiety, echte breuken zelfs - in zekere zin idealiseer ik dat samen zoeken, samen maken, samen spelen van een theatergezelschap als Stan nog steeds. Ik kan de spelers dan ook aanraden zich op een minder dagje eens voor te stellen wat dat moet zijn om er voortdurend helemaal alleen voor te staan, om al die strijd dag in dag uit helemaal op je eentje en met je eentje te moeten voeren, zoals sommigen onder ons.
Stan houdt van auteurs, van tekst. Onderaan de kaart vindt u een lijst van auteurs wier werk ze op de planken hebben gezet. Een lijst die in de toekomst nog iets minder mannelijk zou mogen kleuren - zo nam ik de geheel vrijblijvende mentale nota - maar niettemin een indrukwekkende lijst. Als auteur kan ik het alleen maar toejuichen dat er repertoiregezelschappen als Stan blijven bestaan. Ik hou ook van tekst namelijk. En om mijn sociale vaardigheden leefbaar te houden, maak ik al schrijvend geregeld zelf een uitstap naar het theater, één keer trouwens ook voor Stan.
De auteur die Stan het vaakst op de planken heeft gezet is Thomas Bernhard, zo onthuld een lijstje van 'interesting data', opgenomen onderaan het overzicht. Laat ik maar meteen die Guiness Book of Records-achtige lijst van verwezenlijkingen in zijn geheel voorlezen. De verste plaats waar Stan speelde is Mar del Plata in Argentinië. Het vaakst speelden ze in het buitenland in Théâtre Garonne in Toulouse en in eigen land in de Monty in Antwerpen. De spelers van Stan stonden in het totaal maar liefst 3901 keer op de planken in 345 theaters in 221 steden in 34 landen. Veertien keer werd een voorstelling van Stan geselecteerd voor het Theaterfestival. Het totale bereikte publiek bestaat uit bijna een miljoen mensen. Uitroepteken!
En dan werd er nog even gekniesd en getobd over de wenselijkheid van een viering 'in het huidige klimaat'. Ja, natuurlijk Duitse komma wel. Juist Duitse komma wel. Jullie hebben wel degelijk iets verwezenlijkt, wel degelijk iets te vieren, en wij - de mensen met wie jullie samenwerkten en jullie publiek - daarom ook. Deze mooie kaart is er maar een samenvatting van. Laat niemand je een feest afpakken. Het citaat van Georg Büchner uit Daltons dood, dat op de kaart is opgenomen, is hier wel op zijn plaats: 'Wij zijn allemaal narren. Niemand heeft het recht een ander zijn eigen narrendom op te dringen. Iedereen moet op zijn manier kunnen genieten, maar wel zo dat niemand op de kosten van een ander geniet of die ander in zijn genot stoort.'
Als cultuursector hoeven wij het niet te tolereren dat ons publiek wordt wijsgemaakt dat we teveel kosten, we hoeven het niet te tolereren dat er op onze kosten genoten wordt. Als wij te zeer in ons eigengereide narrendom worden gestoord, dan moeten wij van ons laten horen en goed voor elkaar zorgen. En vanavond doen we dat op de prettigste manier, met een geschenk, en een feest, voor de verwezenlijkingen van dertig jaar Stan. Toch / wel. Gefeliciteerd, Stan, en nog vele jaren.

Uw auteur-voorzitter-kok-speechschrijver-fan,

Annelies Verbeke

Dames en heren,
Goeienavond.
Mijn naam is Benjamin Verhoeven.
Als die naam geen belletje doet rinkelen...
Maak u geen zorgen. Dat is compleet normaal.
U kent mij niet.
Stop thinking about names.
Ik ben het anoniempje van mijn generatie.
En laat dat nu net de bedoeling zijn van mijn aanwezigheid.
Hier had vanavond (achter deze microfoon) evenzeer iemand anders kunnen staan.
Iemand die 30 jaar geleden waarschijnlijk ook nog niet geboren was.
Iemand die ook zijn of haar weg in de podiumkunsten nog moet zoeken.
Iemand die dezelfde dromen koestert maar ook de kranten leest en vreest.
Maar vanavond toch feest.
Zoals Nora de tarantella danst op de tonen van Nina Simone.
Zo iemand staat hier voor u.

Deze tijd vraagt van ons iets collectief.
Daarom zijn wij hier vanavond verzameld.
Op het basisprincipe van collectiviteit is elk goed feest gebouwd.
Elke betoging. Elke slaagkans op iets beters.
Elke goede groep spelers op de vloer.
Daar waar mensen samenkomen, gebeurt het.
Het is zo belachelijk simpel... maar ge moet er wel uw deur voor buitenkomen.

Onlangs las ik over het bestaan van het no-ce-bo waarmee de wereld voor mij weer een stukje inzichtelijker werd.
Het nocebo.
Verwant aan het placebo. En dat gaat zo:
Omdat je gelooft dat iets niet werkt, werkt het ook niet.
Ze noemen dat ook wel een self fulfilling prophecy.
Mijn generatie moet heel veel nocebo's slikken.
Onzinnige nocebo's die de kloof van de dag moeten voeden, u kent ze wel:
De herhaalde argumenten die de polarisatie op gang brengen.
Die samenleven heel wrang moeten maken. Ziedewel. Het werkt niet.
De herhaalde argumenten die echoën tot ze waarheid zijn geworden.
Tegenstellingen die geen tegenstellingen zijn.
Links-rechts. Zwart-wit. Man-vrouw. Jong-...Ja, hoe zeg je dat eigenlijk lief- oud?
Ik vertrouw steeds minder op woorden.
Alsof de podiumkunsten erbij te winnen hebben dat wij elkaar gaan misprijzen en oppeuzelen.
Dat wij verschrikkelijke begrippen als concullega leren hanteren in dagdagelijks gesprek.
Dat al die labels als pluimen op onze hoed moeten worden gestoken. Nee.
De tip is: Stop thinking about names.
Wie regisseerde die voorstelling?
Welke hippe jongeling gaat er over de tongen?
Stop thinking about names.
Wie plant de speeldata in Canada?
Stop thinking about names.
Wie schrijft die wervelende tekstjes over de inhoud van een voorstelling die nog gemaakt moet worden.
Stop thinking about names.
Wie boekt er de treintickets voor de toernee naar Lissabon?
Stop thinking about names.
Wie betaalt de lonen?
Wie bouwt het decor?
Stop thinking about names.

30 jaar STAN gaat vandaag de geschiedenisboeken in
en dan leek hoogdravendheid wel op zijn plaats.
Dacht ik.
Excelleren is immers troef.
Ik kwam er zo doende achter dat ik STAN niet kan uitspreken zonder die ondertoon.
Weet ge wel. STAN. STAN. ST-AN. STAN! (Gewoon STAN.)
Ik wil dat blijkbaar altijd poneren.
Ik heb deze speech ook zeven keer herschreven 
omdat het zo o zo verleidelijk is om te zeggen dat het toch wel te verwachten was.
Dat het in de sterren geschreven stond.
30 jaar STAN in steen gebeiteld.
30 jaar een collectief en dat onze monden daarvan open moeten vallen.
Hoe uniek dat dus is.

Maar toen besefte ik: dat is allemaal een nocebo.
Het is doen alsof collectiviteit niet werkt en STAN dan de uitzondering op de regel mag zijn.
Ik zou willen zeggen: STAN is de regel.
En dat moeten wij hier vanavond willen zien.
Laat het nocebo ook aan u voorbijgaan.
STAN is de regel.
Daar put ik hoop uit.
De tijd vraagt van ons iets collectief.
Stop thinking about names.
Dat is nu belangrijker dan ooit.

Benjamin Verhoeven

Bij afwezigheid van Tiago Rodrigues, werden de volgende woorden uitgesproken door Clive Mitchell: 

My beloved STAN, 

You celebrate 30 years of life today. 30 years of shared adventures. 30 years of theatre.

The Belgian right wing would apply a 60% cut to that. So, I imagine they sent you a card greeting you for your 12 years of activity. 

I celebrate the entirety of your three decades of existence, although I only met you 22 years ago, in Lisbon. When I saw your performances for the first time and when I met you in a workshop I lived the artistic equivalent of discovering that the earth is round. Meeting you literally changed my life. It was that meeting that made me choose to become a theatre maker. My mother will never forgive you for that. But she sends her congratulations as well as Magda and Beatriz, who love you very much. 

I believe that the freedom you advocate and share with those of us who are fortunate to work with you is at the center of the most urgent artistic and political desires of our times. Wherever I work, whomever I work with, I will do my best to fight for that freedom for myself and others. Your love of text and the exercise of that love on stage, in dialogue with the many worlds that spectators bring into the room, is a proof of trust in art and humanity. However ironic, enraged, tender, passionate, eloquent or blunt your theatre may be, it is always reminding us why actors can make a difference. However useless we might seem, however idle or futile, seeing you on stage scratches beyond that surface and allows us to understand the profound reasons for the existence of actors. 

My beloved, you were my school and you are my family. Thank you for all the amazing art you have already given us. But, above all, I raise my glass to the next minute, the next hour, the next decades of tg STAN. When do we start rehearsals?

Tiago Rodrigues